Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи иҷора дар Ҷумҳурии Тоҷикистон»


ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН

ҚОНУН

«ДАР БОРАИ ИҶОРА ДАР ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН»

ФАСЛИ 1. ИҶОРА

ҚОИДАҲОИ УМУМИ ДАР БОРАИ ИҶОРА

Моддаи 1. Иҷора
Иҷора ба мақсади зиёд намудани истеҳсоли маҳсулот, баланд бардоштани ҳосилнокии меҳнат ва дар ин асос беҳтар намудани зиндагии мардум ташкил меёбад.
Иҷора дар асоси шартнома ба мўҳлати муайян бо подош ихтиёрдори ва истифода кардани замин, дигар захираҳои табии, корхонаҳо (иттиҳодияҳо) ва комплексҳои дигари молу мулк, инчунин дигар хел амволе мебошад, ки ба иҷоракор барои мустақилона пеш бурдани фаъолияти хоҷаги ва ё дигар фаъолияташ зарур аст.

Моддаи 2. қонунҳои оиди иҷора
Муносибатҳои иҷоравиро дар ҷумҳурии Тоҷикистон қонуни мазкур ва дигар актҳои қонунии ҶШС Тоҷикистон танзим менамоянд.

Моддаи 3. Соҳа ва обьектҳои иҷора
Иҷора дар ҳаммаи соҳаҳои хоҷагии халқ иҷозат дода мешавад ва нисбати молу мулки тамоми шаклу намудҳои моликият истифода шуда метавонад.
Ба иҷора инҳоро додан мумкин аст:
а) замин ва дигар захираҳои табии;
б) корхонаҳо (иттиҳодияҳо), ташкилотҳо, воҳидҳои таркиби иттиҳодияҳо, истеҳсолот, цехҳо ва дигар соҳаҳои корхонаю ташкилотҳо, ҳамчунин комплексҳои ягонаи молу мулки фондҳои истеҳсоли ва дигар сарватҳо;
в) биноҳои алоҳида, иншоот, таҷҳизот, воситаҳои нақлиёт, асбобу анҷом, дигар сарватҳои модди.
қонуни ҷШС Тоҷикистон намудҳои (гурўҳҳои) кохонаҳо (иттиҳодияҳо), ташкилотҳо ва намудҳои амволеро, ки ба иҷора дода намешаванд, муқаррар мекунад.

Моддаи 4. Иҷорадеҳон
Мулкдор молу мулкашро аз ҷумла ба шахсони юридики ва воқеии хориҷи иҷора дода метавонад. Дар мавриди моликияти давлати бошад, ин ҳуқуқ вобаста ба шакли моликият ба мақомоти идораи амволи давлати ва мақомоти ҳокимияти давлатии маҳалҳо дода шудааст. Корхонаҳои давлати, ташкилотҳои кооперативи, ҷамъияти ва дигар ташкилотҳо ҳуқуқ доранд, ки комплексҳои молу мулк, биноҳои алоҳида, иншоот, таҷҳизот ва дигар сарватҳои моддиро, ки дар ихтиёри пурраи хоҷаги ва ё идораи оперативии онҳо мебошад, ба иҷора диҳанд ва мулкдорро аз ин ҳатман воқиф гардонанд.(Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Замин ва дигар захираҳои табииро Маҷлисҳои вакилони халқ дахлдор ба иҷора медиҳанд, аз ҷумла дар асоси озмун. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Колхозу совхозҳо ва корхонаҳои дигари хоҷагии қишлоқ заминҳои ба ихтиёри худ гирифтаро метавонанд мустақилона ба иҷора диҳанд.

Моддаи 5. Иҷорагирон
Шахсони юридики ва шаҳрвандони ҷумҳурии Тоҷикистон, корхонаҳои муштарак, иттиҳодияҳо ва ташкилотҳои байналхалқи бо иштироки шахсони ҳуқуқии ватани ва хориҷи, ҳамчунин давлатҳои хориҷи, ташкилотҳои байналхалқи, шахсони ҳуқуқи ва воқеи иҷорагир буда метавонанд. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)

Моддаи 6. Иттиҳодияҳои иҷорагирон
Иҷорагирон ҳуқуқ доранд, ки ихтиёри ассоциация, иттифоқҳо, консорциумҳо, концернҳо ва дигар иттиҳодияҳо барпо карда, фаъолияти онҳоро бо пул таъмин намоянд, аз онҳо мувофиқи оиннома озодона бароянд, ба ин иттиҳодияҳо, қатъи назар аз шакли моликияти истеҳсолоташон, ҳар як коллектив ва гражданин дохил шуда метавонад. Иҷорагирон дар навбати худ ҳуқуқ доранд бо ризоияти иттиҳодияҳо ба ҳар яки онҳо дохил шаванд.

Моддаи 7. Шартномаи иҷора
Шартномаи байни иҷорагиру иҷорадеҳ ҳуҷҷати асосие мебошад, ки муносибати байни онҳоро танзим мекунад. Он дар асоси ихтиёри ва баробарҳуқуқии пурраи тарафҳо имзо карда мешавад.
Шартномаи иҷора инҳоро пешбини мекунад: таркибу арзиши молу мулки ба иҷора додашаванда, андозаи иҷорапули, мўҳлати иҷора, тақсими вазифаҳои тарафҳо дар бобати пурра барқарор ва таъмир кардани молу мулки иҷорави, вазифаи иҷорадеҳ дар хусуси ба иҷорагир додани амвол дар ҳолате, ки ба шартҳои шартнома мувофиқ бошанд. Вазифаи иҷорагир дар бобати мувофиқи талаботи шартном истифода бурдани молу мулк, масъулияти иҷорагир дар бахши сари вақт додани иҷорапули ва баьди ба охир расидани мўҳлати шартнома ба иҷорадеҳ баргардонидани молу мулк дар ҳолати пешбиникардаи шартнома, шартҳои харида гирифтани амволи иҷора ва дигар шартҳои моҳиятнок.
Ба шартномаи иҷора вазифаи иҷорадеҳ дар бобати таъминоти моддию техники, расонидани ёри барои тараққиёти истеҳсолот татбиқи комъёбиҳои илму техника ва иехнологияи пешқадам, нав кардани техникаи истеҳсолот, тараққиёти иҷтимои, расонидани кўмаки ахборотию машварати ва дигар хел ёриву мадад, мададгори дар боби тайёр кардани кадрҳо, муҳайё намудани шароити зарурии истифодаи самарабахши молу мулки ба иҷора гирифташуда ва дар ҳолати хуб нигоҳ доштани он дохил шуда метавонад.
Арзиши молу мулки ба иҷора гирифташуда дар шартнома бо назардошти баҳои амвол дар лаҳзаи ба иҷора супоридани вай бо қимати боқимонда, барқароршуда ё бозори муайян карда мешавад. Давоми мўҳлати хизмати амволи ба иҷора додашда бо созиши тарафайн на зиёда аз мўҳлати нави хўрдашавии пурраи он, ки ба нормаи амортизация мутобиқат мекунад, муқаррар карда мешавад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Тарафҳо дар сурати иҷро накардан ва ё пурра иҷро накардани ўҳдадориҳои шартномаи иҷора, аз ҷумла барои яктарафа тағйир додан ва вайронкунии шартнома дар асоси қонун ва шартнома ҷавобгаранд.
Дар мавриди кифоя набудани васоити иҷорадеҳе, ки амволи корхонаи давлатиро (воҳиди структурии иттиҳодияро) ба иҷора супурдааст аз рўи ўҳдадориҳо дар назди иҷорагир соҳиби молу мулки дахлдор ҷавобгар мебошад.

Моддаи 8. Иҷорапули
Иҷорапули аз ҳиссаҷудокунии амортизационии арзиши молу мулки ба иҷора гирифташуда ташкил меёбад. ҳангоми ба иҷора додани замин ва дигар сарватҳои табии ҳаққи амортизация гирифта намешавад. Андозаи ҳиссаҷудокунии амортизацияро, ки ба иҷорапули дохил мешавад, шартномаи иҷора дар асоси тақсими вазифаҳои дар он пешбинигардидаи тарафҳо дар бобати таҷдиди молу мулки иҷорави ва маблағи фоизи иҷро (қисми фоида), ки мутобиқи шартнома ба дараҷаи маъмулан на камтар аз фоизи бонк муқаррар карда шавад муайян мекунад. Иҷорапули ҳамчунин маблағҳоеро дар бар гирифта метавонад, ки иҷорагир ба иҷорадеҳ барои таъмири объекиҳо баъди анҷоми мўҳлати иҷораи онҳо медиҳад. Иҷорапули як қисми фоидаро (даромадро) дарбар мегирад, ки он аз истифодаи барои ҷамъият зарури молу мулки иҷорави (фоизи иҷора), ки шартнома маъмулан ба дараҷаи камтар аз фоизи банк муайян мекунад, ҳосил шуда метавонад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Иҷорапули метавонад барои тамоми молу мулки иҷорави яклухт ва ё алоҳида аз рўи ҳар объект дар шаклҳои асли, пули ва ё омехта муқаррар шавад. Шарту мўҳлати супоридан ва ҳисоби гузаронидани иҷорапулиро шартнома муайян мекунад.
Андозаи иҷорапули:
бо маслиҳати тарафайн бинобар дигар шудани шароити хоҷагидори;
бинобар тағйир ёфтани нарх, тариф ва ҳаҷми фоизи бонк тағйир ёфта метавонад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Иҷорапули барои истифодаи иншоотҳои моликияти давлати вобас¬та ба шакли моликият барои иншоотҳои моликияти ҷумҳурияви ба буҷети ҷумҳури, барои иншоотҳои моликияти коммунали бошад,—ба буҷети маҳалли пардохта мешавад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)

Моддаи 9. Моликият ҳангомн иҷора
Ба иҷора додани молу мулк боиси додани ҳуқуқи моликгят ба ин амвол намегардад.
Маҳсулот ва даромаде, ки иҷорагир аз истифодаимолу мулки иҷорави ба даст овардааст, моликияти ў мебошад. Сарватҳои модди ва дигар сарватҳои ба таркиби молу мулки иҷора дохилнашаванда, ки иҷорагир дар асосҳои пешбиникардаи қонун ба даст овардааст ё харидааст, низ моликияти иҷорагир мебошанд.
Агар дар шартномаи иҷора дигар шарт пешбини нашуда бошад, ҳар чизи барои беҳбудии молу мулки иҷора харида ё сохташуда моликияти иҷорагир мебошад. Дар мавриде, ки иҷорагир беҳбудиро аз ҳисоби маблағи худ бо иҷозати иҷорадеҳ анҷом дода бошад ва ин барои молу мулки иҷора (тармиму азнавсозии бино ё иншоот ва гайра) зарар нарасонда бошад, вай ҳуқуқ, дорад, ки баъди ба охир расидани мўҳлати шартномаи иҷора арзиши ин беҳбудикориро гирад, агар дар ин шартнома дигар хел шарт пешбини нашуда бошад.
ҳангоми ба иҷора гирифтани корхона ва дигар комплексҳои ягонаи молу мулк иҷорагир ба гирифтани арзиши беҳбудикории ҷудонопазири молу мулки иҷора, ки аз ҳисоби маблағи худаш, сарфи назар аз он ки ичорадеҳ ба иҷрои чунин корҳо иҷозат додааст ё не ҳуқуқ дорад, агар дар шартнома шарту шароити дигар пешбини нашуда бошад.
Беҳбудикориҳое, ки (ҳам қобили ҷудошави ва ҳам ҷудонопазир) аз ҳисоби ҳиссаҷудокунии амортизациони аз молу мулки иҷора анҷом дода шудаанд, моликияти иҷорадеҳ буда, ба арзиши молу мулки иҷора зам мешаванд.
Агар ҳолати молу мулке, ки баъди анҷоми амали шартнома баргардонда мешавад, аз вазъи пешбинишуда бадтар бошад, иҷорагир ба иҷорадеҳ товони зиёнро дар асоси қонунҳои ҷори медиҳад.
Агар молу мулки иҷора бо гуноҳи иҷорагир пеш аз мўҳлати амортизациони аз кор барояд, иҷорагир ба иҷорадеҳ иҷорапулии пурраи он, инчунин товони зарарро мувофиқи қонунгузории ҷори медиҳад. Агар иҷорагир молу мулки ба иҷора гирифташударо баъди анҷоми мўҳлати истифода, ки он дар шартнома пешбини шудааст, истифода барад, иҷорадеҳ ба иҷоракор подоши дахлдорро медиҳад, агар дар шартнома дигар хел талабот пешбини нашуда бошад.

Моддаи 10. Харидани молу мулки иҷора
Иҷоракор бо розигии иҷорадеҳ метавонад молу мулки иҷораро пурра ва ё қисман харида гирад. Шарт, тартиб ва мўҳлати хариданро шартномаҳои иҷора ва харид муайян мекунанд. Баҳсҳои оиди ин масъалаҳоро суди иқтисоди ё суд ҳал менамоянд. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Шартномаи иҷораи амволи давлати бо назардошти минбаъд харидани он бо мақоми дахлдори давлатии идораи амволи давлати ё бо мақоми ҳокимияти иҷроияи маҳалли (ҳукумат) баста мешавад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Арзиши амволи ба иҷорагирифтаи давлатиро, ки харидори мешавад. Кумитаи амволи давлатии ҷумҳурии Тоҷикистон ё мақоми ҳокимияти иҷроияи маҳал (ҳукумат) муайн мекунад.(Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Дар қонунгузории ҷШС Тоҷикистон мавридҳои маҳдуд ё манъ кардани харидани молу мулки иҷора пешбини шуда метавонанд.
Иҷорадеҳ ҳақ дорад дар шартномаи харид ба муддати муайян шартҳо пешниҳод намуда, ин ё он ҳуқуқу ўҳдадориҳои харидорро (иҷорагирро) муайян намояд. Ба ҷумлаи чунин шартҳо аз ҷониби харидор қабул шудани ўҳдадориҳои зайл дохил шуда метавонанд;
бо маҳсулот ҳисобу китоб кардани арзиши молу мулки харида маҳсулоте, ки бе амволи харидашуда истеҳсол мешавад;
ба истеьмолкунандагон дастрас кардани як қисми маҳсулоти бо амволи харидашуда истеҳсол гардида, ки фурўшандаи молу мулк муайян мекунад;
дар мўҳлати муайян тағйир надодани навъи маҳсулоте, ки бо амволи харидашуда истеҳсол мегардад;
нафурўхтани молу мулки харидашуда;
риояи дигар ўҳдадориҳои харидори молу мулк, ки шартномаи харид пешбини кардааст.
Шартномаи харид инчунин шартҳои харидори молу мулкро низ дар назар дошта метавонад, ки он фурўшандаи молу мулкро вазифадор менамояд дар давран муайян таъминоти моддию техники ва бозории фурўши маҳсулоти дар мулки харидашуда истеҳсол кардашавандаро таъмин намояд, ба инкишофи фаъолияти истеҳсоли, илмию техни¬ки ва иҷтимоии харидори молу мулк ва фаъолияти иқтисодии беруни мусоидат намояд.
Амвол дар асоси мавҷудият ва ҳолати воқеии он бо роҳи ба иҷорадеҳ бақияи арзиши амволро супурдани иҷорагир, ки иҷорааш то анҷоми мўҳлати амортизатсия ва нархгузоришуда қатъ гардидаст, харидори ме-шавад. ҳолати амвол аз рўи натиҷаи инвентаризатсия ва фактҳои дигаре, ки ба арзиши боқимонда таъсир мегузоранд, муқаррар карда мешавад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Барои харидани молу мулк ҳамагуна васоите, ки корхонаи иҷорави мувофиқи қонун дар ихтиёри худ дорад, манбаъ шуда метавонад.
ҳуқуқи моликияти корхонаи иҷора, ки амволро харидааст, аз рўзи имзо шудани санади хариду фурўш оғоз меёбад. Ин санад баъди пардохтани маблағи харидашуда ва боҷи давлати дода мешавад. Пас аз пурра супурдани пули хариди амвол шаҳодатномаи ҳуқуқи моликият дода мешавад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Баъди харидани молу мулки ба иҷора гирифта шуда корхонаи иҷора бо қарори коллективи меҳнати ба кооператив, ҷамъияти акционери ва ё дигар корхонае табдил ёфта метавонад, ки дар асоси моликияти коллективи амал мекунад ва оинномаи худ. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)

Моддаи 11. Муайян кардани самти фаъолияти хоҷагии иҷорагир
Иҷорагир мувофиқи шартномаи иҷора самтҳои фаъоляти хоҷагиашро мустақилона муайян мекунад ва маҳсулоту даромадашро бо салоҳдиди худ ихтиёрдори менамояд.
Иҷорагир берун аз доираи ўҳдадориҳои шартномавиаш дар фаъолияти хоҷагидори пурра озод мебошад.

Моддаи 12. Мўҳлати иҷора
Мўҳлати иҷораро шартнома муайян мекунад. Дар айни замон иҷораи захираҳои табий, корхонаҳо, биноҳо, иншоот дарозмуддат - аз панҷ ва аз ин ҳам зиёд мебошад.
ҳангоми бастани шартномаи иҷораи замин шартҳои аз тарафи ичорагир гузаронидани киштгардони илман асоснок бояд ҳатман пешбини карда шавад. Ба ин муносибат мўҳлати минималии иҷораи замин набояд аз як ротацияи киштгардони майдонҳо кам бошад.
Қитъаи заминро барои корҳои кишоварзи ва истеҳсоли маҳсулоти кишоварзи ба мўҳлати муайянкардаи Кодекси замини Ҷумҳурии Тоҷикистон ба иҷора додан мумкин аст.(Қонун №65 аз 9.12.04с.)
Бо назардошти хусусияти молу мулк ва мақсадҳои иҷора шартнома кўтоҳмуддат - то 5 сол шуда метавонад.
Баъди анҷоми мўҳлати амали шартнома иҷорагир ҳуқуқ дорад шартномаро барқарор кунад.
Агар дар бораи қатъ намудан ва ё тағйир додани шартнома баъди анҷоми мўҳлати он аризаи яке аз тарафҳо набошад, шартнома дар ҳамон мўҳлат ва аз рўи ҳамон шартҳо дароз карда мешавад, ки дар он пешбини шуда буданд. ҳангоми ба мўҳлати нав дароз кардани шартнома шартҳои он бо созиши тарафҳо тағйир ёфта метавонанд.

Моддаи 13. Тағйир додан, бекор кардан, қатъ намудан ва давом додани шартнома
Тағйир додани шартҳои шартнома, бекор кардан ва қатъи он бо ризоияти тарафайн роҳ дода мешавад. Бо талаби яке аз тарафҳо бо роҳи ду моҳ пеш огоҳонидани тарафи дигар ва дар мавридҳои шартҳои шартномаро вайрон кардани тарафи дигар шартномаи иҷора бо қарори суди иқтисоди ё суд қатъ шуда метавонад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Аз нав созмон додани ташкилотҳои иҷорадеҳ, инчунин иваз кардани соҳиби моликияти иҷора гирифта шуда сабаби тағйир ёфтан ва ё бекор шудани шартнома намегардад.
Дар мавриди фавти иҷорагир ва ё дигар ҳолатҳое, ки ў минбаъд ўҳдадориҳояшро иҷро карда наметавонад, ҳуқуқҳои вай мувофиқи шартномаи иҷора ба яке аз аъзоёни оила ё аъзои ҳамроҳаш коркунанандаи хоҷагии меҳнати (коллективи иҷора) мегузарад, агар онҳо иҷоракор шудан хоҳанд.
Иҷорадеҳ ҳақ надорад, ки ба чунин шахсон барои ҳамроҳ шудан ба шартнома ба мўҳлати боқимондаи шартномаи ҷори роҳ надиҳад, ба истиснои мавридҳое, ки бастани шартнома ба сифатҳои касби ва шахсии иҷоракор вобаста бошад.

Моддаи 14. Баррасии баҳсу мунозира дар аснои бастани шартномаи иҷора ва иҷрои он
Баҳсҳои ҳангоми бастани шартномаи иҷора ва иҷрои он ба миён омадаро суди иқтисоди ё суд мувофиқи ваколаташон барраси мекунанд. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)

Моддаи 15. Муҳофизати ҳуқуқи иҷорагир ба молу мулк
ҳуқуқи иҷорагир ба молу мулке, ки вай мувофиқи шартномаи иҷора гирифтааст, баробари ҳуқуқи нисбати моликият муқарраркардаи қонунгузории граждани ҳимоя карда мешавад. Вай метавонад баргардонидани молу мулки иҷораро аз истифодаи ғайриқонуни, бартараф кардани монеаҳои истифодаи амвол, додани товони зарареро, ки ҳар шахс, аз ҷумла иҷорадеҳ, ба молу мулк расондааст, талаб кунад.
Аз ҳисоби молу мулки иҷора додани қарзи иҷорадеҳ роҳ дода намешавад.
Молу мулки иҷорагир танҳо бо қарори суди иқтисоди мусодира карда мешавад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Шартҳои шартномаи иҷора дар тамоми мўҳлати эътибори шартнома ва дар он мавридҳое эътибори худро гум намекунад, ки қонунгузори баъди имзои шартнома қоидаҳоеро муқаррар кардааст, ки аҳволи иҷорагирро бад мекунад.

ИҶОРАИ КОРХОНАҲО (ИТТИҲОДИЯҲО).

Моддаи 16. Ташкили корхонаи иҷора
Коллективи меҳнатии корхонаи давлати (иттиҳодия) ё воҳиди структурии иттиҳодия (минбаъд корхонаи давлати) ҳуқуқ дорад, ки бо мақсади дар асоси корхона ташкил намудани корхонаи коллективи ташкилоти иҷоракоронро ҳамчун шахси юридикии мустақил диҳад.
қарори созмон додани ташкилоти иҷорагирон ва органҳои он дар маҷлиси умумии (конференцияи) коллективи меҳнати ба овози аз се ду қисми аъзоёни он қабул карда мешавад.
Ташкилоти иҷорагирон лоиҳаи шартномаи иҷораро якҷоя бо комитети иттифоқи касаба тартиб дода, онро ба органи давлатие, соҳиби моликият вайро барои ба иҷора додани корхонаи давлати ваколатдор намудааст, мефиристонад. Ин орган бояд лоиҳаи шартномаро дар муддати си рўзи баъди гирифтани он барраси кунад. Ихтилофотеро, ки ҳангоми бастани шартномаи иҷора ба миён меоянд, аз ҷумла ихтилофҳои вобаста ба беасос ба иҷора надодани корхона ва кашол додани мўҳлати муҳокимаи таклифҳоро суди иқтисоди барраси кунад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Баъди имзои шартнома ташкилоти иҷоракорон мувофиқи тартиби муқарраргардида молу мулки корхонаро қабул мекунад ва мақоми корхонаи иҷоравиро мегирад.
Корхонаҳои давлати, воҳидҳои структурие, ки дар асоси онҳо корхонаи иҷорави ташкил шудааст, мувофиқи тартиби муқарраркардаи қонун барҳам дода мешаванд.
Корхонаи иҷора дар асоси оинномае, ки дар маҷлиси умумии (конференцияи) коллективи меҳнати тасдиқ мешавад, амал мекунад. Корхонаи иҷора аз рўзи дар комиҷроияҳои мақоми бақайдгири маҳалли ҷойгиршавии корхонаи иҷора қайд шуданаш ҳуқуқи шахси юридикиро мегирад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Корхонаи иҷора мувофиқи дархосташ номгўи ва мукофотҳои ҳукуматии корхонаи давлатиро, ки вай ба иҷора гирифтааст, дар худ нигоҳ дошта метавонад.
Корхонаи иҷора вориси ҳуқуқи молу мулк ва вазифаҳои корхонаи давлатии ба иҷора гирифтааш, аз ҷумла вориси ҳуқуқи истифодаи замин ва дигар захираҳои табии мегардад. Иҷорадеҳ пардохти қарзи корхонаро пурра ё қисман ба ўҳдаи худ гирифта метавонад.
Ўҳдадории корхонаи давлатиро дар бобати фурўши маҳсулот (кор, хизмат) иҷорагир дар ҳаҷму мўҳлати пешбиникардаи шартномаи ин корхона иҷро мекунад. Иҷорадеҳ ба иҷорагир захираҳои модди ва лимитҳои (фондҳои) онҳоро медиҳад, инчунин дигар тадбирҳои заруриро меандешад, ки иҷрои ин ўҳдадори таъмин гардад.
Корхонаи иҷорави ҳуқуқашро барои маблағгузории мутамарказ ва дотация дар ҳаҷме, ки барои корхонаи давлатии ба иҷора гирифта муқаррар гардида буд, нигоҳ медорад.
Корхонаи иҷора ҳуқуқу вазифаҳои корхонаи давлатии ба иҷора гирифта шуда дар бобати иштирок кардан дар тараққиёти иҷтимоию иқтисодии ҳудуде, ки вай он ҷо ҷой гирифтааст, мегузаранд.
Шартномаи иҷора муносибатҳои байни иҷорагир ва иҷорадеҳро доир ба шартҳои истифодаи захираҳои сўзишвори, ашьёи хом, масолеҳ, истеҳсолоти нотамом, маснуоти тайёр, тақсимн бақияи фондҳои ҳавасмандгардонии иқтисоди, истифодаи фонди манзили идорави, бо маблағ таъмин кардани он, харҷи маблағеро, ки барои пардохти қарзи дебитори гирифта шудааст, муайян мекунад.
Маҷбуран ба иҷора додани объектҳое, ки барои корхонаҳои иҷора зтёдатианд, роҳ дода намешавад.

Моддаи 17. Идораи корхонаи иҷора
Корхонаи иҷора мувофиқи оинномаи он идора карда мешавад.

Моддаи 18. Фаъолияти хоҷагии корхонаи иҷора
Корхонаи иҷора ҳуқуқ дорад сарватҳои моддиеро, ки ба таркиби мулки иҷора дохил мешаванд, ба иҷораи фаръи диҳад, барои истифодаи муваққати бепул ва ё пулаки диҳад, ба шарте ки чунин тариқи додани молу мулк боиси кам шудани нерўи (арзиши) истеҳсолию иқтисодии корхона нагардад ва дигар шартҳои шартномаи иҷораро халалдор накунад. Тартиби мазкури ихтиёрдории молу мулки иҷора нисбати замин ва дигар объектҳои табий ва дар мавридҳои дигаре, ки актҳои қонуни пешбини кардаанд, татбиқ намегардад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Корхонаи иҷора барои арзиши амволро зиёд намудан ҳуқуқ дорад ба таркиби молу мулки иҷора мустақилона тағйирот дарорад, онро аз нав созад, техникаи нав шинонад, васеъ кунад, ба шарте, ки дар шартнома тартиби дигаре пешбини нашуда бошад.
Корхонаи иҷора истифодаи самарабахш ва такрористеҳсолкунии захираҳои табииро таъмин карда, онҳоро мувофиқи мақсадҳое ба кор мебарад, ки ба ин мақсадҳо дода шудаанд. Вай вазифадор аст муҳити атрофро аз олудаги ва дигар таъсирҳои зиёновар ҳифз кунад.
Фаъолияти иқтисодни берунии корхонаи иҷора мувофиқи тартибе сурат мегирад, ки барои корхонаҳои давлати муқаррар гардидааст.
Корхонаи иҷора вазифадор аст, ки аз рўи шартномаи иҷора иҷрои супориши давлати ва супоришҳоро барои фурўши маҳсулот (кор, хизмат) мувофиқи алоқаҳои мавҷудаи хоҷаги дар ҳаҷме, ки аз супоришҳои дахлдори соли ба иҷора додани корхона зиёд набошад, ба ўҳда гирад.
Вай ихтиёран заказҳои давлати ва дигар хел ўҳдадории истеҳсол ва фурўши маҳсулотро дар ҳаҷме мегирад, ки корхона молу мулки ба моликияти коллективи тааллуқдоштаашро ба ҳамон андоза истифода мебарад.
Иҷорадеҳ ўҳдадории аз иҷорагир харидани маҳсулотро ба зимма гирифта метавонад.
Корхонаи иҷора маҳсулоташ (кор, хизматаш)-ро аз рўи нархҳои яклухт, харид, чакана ва шартномавие мефурўшад, ки барои корхонаи давлати пешбини гардидаанд. Ашьё, масолеҳ ва дигар захираҳои моддию техникиро корхонаи иҷора аз рўи нархҳои мавҷудаи яклухт харид, чакана ва шартномави мувофиқи тартиб ва шартҳои барои корхонаҳои давлати муқарраршуда мехарад.
Ба корхонаи иҷора барои васеъ кардани истеҳсолот иҷрои вазифаҳои иҷтимои аз ҳисоби маблағи давлатии мутамарказ ва маблағи иҷорадеҳ дотация, инчунин дар асоси ўҳдадории афзун гардондани истеҳсоли маҳсулот ва беҳтар намудани сифати он (кор, хизмят) қарз ва бунак (аванс) дода шуданаш мумкин аст.
Иҷорадеҳ ба иҷорагирони корхонаҳои давлатии зараровар ва камфоида оиди иҷорапули имтиёзҳо дода метавонад.
Корхонаи иҷора натиҷаи фаъолияташро ба ҳисоб мегирад, ҳисобу китоби бухгалтери ва омориро мувофиқи тартиби умумие, ки барои корхонаҳо муайян шудааст, пеш мебарад. Ба фаъолияти корхонаи иҷора аз рўи тартибе, ки қонунгузории ҷори барои корхонаҳо муқаррар карда аст, бо назардошти хусусияти муносибатҳои иҷорави назорат карда ме¬шавад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)

Моддаи 19. Маблағҳои молиявии корхонаи иҷора
Захираҳои молиявии корхонаи иҷора аз ҳисоби фурўши маҳсулот (кор, хизмат), кредитҳо, маблағи аз фурўши коғазҳои қиматнок ба даст омада, хайрия ва дигар воситаҳои молияви ташкил меёбанд.
Аз ҳисоби маблағи ҷамъшудаи корхонаи иҷора хароҷоти модди ва хароҷоти мушобеҳи он, маблағи музди меҳнат бароварда мешавад, андозҳо, пули иҷора, пардохти суғурта, пули захираҳои табии ва қувваи кори, фоизи қарзҳо дода мешавад. Фоидаи боқимонда пурра дар ихтиёри корхонаи иҷора мемонад. Корхонаи иҷора мақсадҳои истифодаи ин фоидаро мустақилона муайян мекунад.
Корхонаи иҷора метавонад барои ҷалб намудани захираҳои иловаги коғазҳои қиматнок барорад, дар асоси қонунҳои дар амал буда заёмҳои мақсаднок барорад, дар бозори коғазҳои қиматнок иштирок намояд.
Барои харидани коғазҳои қиматнок аъзоёни коллективи меҳнатии корхонаи иҷора афзалият доранд.
Корхонаи иҷора метавонад дар асоси шартҳои муайянкардаи созишномаи тарафҳо, аз ҷумла мувофиқи аҳду паймони тарафайн роҷеъ ба ҳаҷми фоизи истифодаи онҳо аз маблағҳои худ ба корхонаю ташкилотҳои дигар пул қарз диҳад.
Маблағҳо аз ҳисоби корхонаи иҷора фақат бо иҷозати корхонаи иҷора ва ё бо қарори суди иқтисоди ё суд бароварда мешавад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Пул аз ҳисоби корхонаи иҷора фақат дар мавридҳои пешбиникардаи актҳои қонуни соқит карда мешавад. Агар корхонаи иҷора дар бобати аз ҳисоб соқит кардани пул рози набошад, вай ҳақ дорад дар бораи ситонидани пули беасос аз ҳисоб соқитшуда ба рақами давлати шикоят кунад.

Моддаи 20. Меҳнат ва музди он
Муносибатҳои меҳнатии аъзоёни коллективи корхонаи иҷораро қонуни оид ба меҳнат бо назардошти хусусиятҳои муқарраркардаи ҳамин қонун танзим мекунад.
Корхонаи иҷора тартиби киро кардан ва аз кор озод намудани коркунон, шаклу системаи додани музди меҳнат, тартиби рўзи кор, усули сменагии корро мустақилона муайян намуда, дар бораи баҳисобгирии умумии вақти кори қарор қабул мекунад, тартиби рўзҳои истироҳат ва рухсатиро муқаррар менамояд.
Корхонаи иҷора муддати рухсатии ҳарсолаи пулакиро мустақилона муайян менамояд. Дар айни замон давомоти он аз вақти барои категорияҳои дахлдори коргарону хизматчиёни корхонаҳои давлати муайянгардида кам шуда наметавонад.
ҷумҳурии Тоҷикистон дар асоси қонунҳои ҷори манфиати иҷтимоии меҳнаткашони корхонаҳои иҷораро ҳамаҷониба ҳифз мекунад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Барои коркуноне, ки аз сабаби ба иҷора додани корхонаи давлати аз кор озод мешаванд, иҷорадеҳ ва Маҷлисҳои маҳаллии вакилони халқ дахлдор ҳуқуқҳоеро кафолат медиҳанд, ки қонун барои коркуноне пешбини кардааст, ки дар сурати тағйир ёфтан ва ё барҳам хўрдани корхонаи давлати аз кор ҷавоб шудаанд. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Корхонаи иҷора мувофиқи тартиб ба андозаи муқарраршудаи санадҳои қонунгузории ҷумҳурии Тоҷикистон пардохтҳои дахлдор мегузаронад ва андоз месупорад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)

Моддаи 21. Моликияти корхонаи иҷора
Маҳсулоти истеҳсолшуда, даромад ва амволи дигаре, ки бо пули корхона харида шудаанд, моликияти корхонаи иҷора мебошад.
Дар амволе, ки мувофиқи шарту тартиби муайянкардаи оинномаи корхонаи иҷора моликияти он мебошад, андозаи саҳми аъзоёни коллективи меҳнати дар буньёди ин амвол аз ҳисоби иштироки шахсиашон, инчунин маблағгузори ва амволи дигари ҳиссагузоштаашон муайян карда мешавад.
Ба узви коллективи меҳнати ба арзиши ҳиссааш дар моликияти корхонаи иҷора дар асоси оинномаи он қоғазҳои қиматнок дода шуданаш мумкин аст. Ба қоғазҳои қиматноки аъзоёни коллективи меҳнати бо назардошти натиҷаҳои ниҳоии истеҳсолот ва вазифаҳои тараққии корхона мувофиқи ҳаҷми муайянкардаи коллективи меҳнати ҳаққи саҳм (дивиденд) дода мешавад.
Арзиши ҳақиқии қоғазҳои қиматнок дар мавридҳои пешбиникардаи оинномаи корхона ба соҳибонашон баргардонда мешавад.
Дар оинномаи корхонаи иҷора тартиб ва шартҳои додани ҳаққи саҳми аъзоёни коллективи меҳнатие, ки муносибатҳои меҳнатиро қатъ кардаанд, муайян карда мешаванд.

Моддаи 22. Ташкили корхонаи иҷора дар заминаи моликияти соҳаи корхонаи (иттиҳодияи) давлати
Корхонаи иҷораро дар заминаи иҷораи моликияти истеҳсолот, цехҳо, шўъбаҳо, фирмаҳо ва ё соҳаҳои дигари корхонаи (иттиҳодияи) давлати ташкил кардан мумкин аст. Чунии корхонаи иҷора бо ризоияти мақоми дахлдори давлатии идораи амволи давлати созмон меёбад. Дар айни ҳол шартномаи иҷора бо корхонаи (иттиҳодияи) давлатие баста мешавад, ки қисме аз амволи вай ба иҷора мегузарад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)

Моддаи 23. Озмун барои иҷораи корхонаҳо (иттиҳодияҳо) ва амволи онҳо
Корхонаи (иттиҳодияи) давлати ва ё соҳаи он ба тариқи озмун ба иҷора дода шуданаш мумкин аст.
Озмунро органи давлатие эълон мекунад, ки барои ба иҷора додани амволи дахлдор ҳуқуқ дорад.
Дар озмун коллективҳои меҳнатин корхонаҳои (иттиҳодияҳои) давлати ва ё соҳаҳои онҳо, коллективҳои муштараки дарбаргирандаи коркуноне, ки дар ҳамин корхона, иттиҳодия (соҳа) кор намекунанд, гурўҳи гражданинҳое, ки бо мақсади ба иҷора гирифтани корхона, иттиҳодияи (соҳаи) дахлдор дар коллектив муттаҳид шудаанд, иштирок карда метавонанд. Коллективҳои мазкур барои иштирок дар озмун мувофиқи тартиби пешбиникардаи банди 1-и моддаи 16 ҳамин қонун ташкилоти иҷоракоронро ташкил медиҳанд. Дар озмун корхонаҳои (иттиҳодияҳои) дигари давлати, инчунин кооперативҳо ва ташкилотҳои ҷамьияти иштирок карда метавонанд.
Коллективҳои меҳнатии корхонаҳои давлати ва соҳаҳое, ки ба иҷора дода мешаванд, дар баробари шартҳои дигари якхела барои иҷора гирифтани корхонаи давлати бештар ҳақ доранд. Иҷорадеҳ ва инчунин органҳои он ҳангоми баррасии пешниҳодоти ба озмун расидаи иҷоракорон ба онҳое, ки самарабахшии бештари истеҳсолотро таъмин намуда, қисми зиёди амволи ба иҷора пешниҳодкардаро қабул карда, ўҳдадор мешаванд, ки бештар иҷорапули медиҳанд, бартари хоҳанд дод.
Ташкилоти аз озмун гузаштаи иҷоракорон бо иҷорадед шартномаи иҷора мебандад ва мувофиқи тартибу шартҳои пешбиникардаи моддаҳои 16-21 ҳамин қонун ҳамчун корхонаи иҷора амал мекунад.

Моддаи 24. Дар заминаи амволи ташкилотҳои ҷамъияти ташкил кардани корхонаҳои иҷора
Ташкилотҳои ҷамъияти ҳуқуқ доранд, ки корхонаҳо ва соҳаҳои онҳоро мувофиқи шартҳои муайянкардаи ин ташкилотҳо ба иҷора диҳанд. Дар баробари ин ташкилотҳои ҷамъияти метавонанд ҳангоми муайян кардани тартиби ташкил ва шартҳои фаъолияти корхонаҳои иҷора принципҳои дар ҳамин фасл зикрёфтаро истифода баранд.

Моддаи 25. Корхонаи (иттиҳодияи) давлати ва ё соҳаи онро ба иҷора гирифтани кооператив
ҳангоми ба кооператив иҷора додани корхонаи давлати ва ё соҳаи он муносибатҳои иҷорави бо органи давлатие, ки барои ба иҷора додани корхона ваколатдор мебошад ва муқаррар мегарданд. Шартҳои шартномаи ба кооператив ба иҷора додан дар асоси моддаҳои 16-ум ва 18-и ҳамин қонун муайян мегарданд. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)

ИҶОРАГИРИИ ГРАЖДАНИНҲО

Моддаи 26. Иҷораи фарди ва гурўҳи
Гражданин ва ё гурўҳи гражданинҳо метавонанд воситаҳои истеҳсолот ва моликияти дигареро, ки барои фаъолияти хоҷагиашон зарур аст, иҷора гиранд.
Шахсоне, ки ба фаъолияти меҳнати дар асоси шартҳои иҷораи фарди ё гурўҳи машғуланд, баробари коргарону хизматчиён ҳаққи суғуртаи иҷтимои ва таъминоти иҷтимоиро доранд. Иҷоракорон мувофиқи тартибу ҳаҷми муайянкардаи ҳукумати ҷумҳурии Тоҷикистон аз даромадашон ба фонди давлатии суғуртаи иҷтимои ҳисса мегузаронанд. Давраи кори иҷоракорон, ки дар давоми он суғуртапули дода шудааст, ба стажи кор дохил мешавад. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)
Органҳо ва ташкилотҳо, аз ҷумла шахсони юридикии хориҷи, ташкилотҳои давлати, кооперативи, ҷамъияти ва дигар ташкилотҳо, ки барои ба иҷора додан ваколат доранд, вазифадоранд дар муддати як моҳ аризаи гражданинҳоро дар бораи ба онҳо ба иҷора додани амвол, замин ва дигар захираҳои табий дида бароянд.
Ихтилофотеро, ки ҳангоми бастани шартномаи иҷора, аз ҷумла беасос рад кардан ё аз мўҳлат дер дида баромадани аризаи ба иҷора додани амвол, замин ва захираҳои табий ба миён меоянд, бевосита суд барраси мекунад.

Моддаи 27. Фаъолияти хоҷаги ҳангоми иҷораи фарди ва гурўҳи
Иҷорагирони фарди ва ё гурўҳи мувофиқи шартнома ба маҳсулоти баровардаи худ мустақилона ихтиёрдори мекунанд, онро дар ҳар минтақаи мамлакат мефурўшанд, мувофиқи нарху навои бо ризоияти истеъмолкунанда ва ё мустақилона муқарраркарда корҳоро ба ҷо меоранд ва хизмат мерасонанд. Онҳо метавонанд иҷрои супориши давлатиро ихтиёран ба ўҳда гирифта, маҳсулоти аз ҳисоби ин супориш истеҳсолшударо бо нархҳои яклухт, харид ва ё шартномави фурўшанд.
Дар участкаҳои замини иҷора сохтани бино, ба ғайр аз бошишгоҳи саҳрои, ки ба он бояд розигии иҷорадеҳ бошад, роҳ дода намешавад.
Иҷоракор ба пули фурўши маҳсулот (корҳо, расонидани хизмат) баъди додани пули иҷора, андозҳо ва пардохти қарзи банк мустақилона ихтиёрдори мекунад.
Таъминоти моддию техники, нақлиёт, таъмиру тармим ва дигар намудҳои хизматрасонии иҷоракор дар хоҷагии қишлоқ дар асоси шартномае, ки мувофиқи тартиб ва шартҳои барои колхозу совхозҳо муқарраршуда баста шудааст, сурат мегирад.
Хоҷагиҳои меҳнатии иҷоракорон ҳангоми ба амал баровардани фаъолияти истеҳсолиашон метавонанд бо колхозҳо, совхозҳо ва дигар ташкилотҳои давлати, кооперативи ва ҷамъияти алоқаҳои кооперациони барқарор карда, кооперативҳои таъминоту фурўш, азнавкоркуни, таъмиру сохтмон ва дигар кооперативҳо, аз ҷумла хоҷагиҳои рафоқат ташкил кунанд.

Моддаи 28. Счёт дар банк, қарз
Иҷоракор ҳуқуқ дорад, ки дар муассисаҳои банк счёт кушояд. Ў ҳақ дорад, ки барои гузаронидани муомилоти қарз ва ҳисобу китоб мустақилона банк интихоб намояд.
Иҷоракорон метавонанд бо ризоияти муассисаҳои банк ва ё иҷорадеҳон барои тараққии истеҳсолот қарзи кўтоҳмуддат ва ё дарозмуддат гиранд.
Маҷлисҳои маҳаллии вакилони халқ метавонанд ба иҷоракорон барои ташкили хоҷаги, тараққии истеҳсолот, обёрии замин, сохтмони роҳ ва манзил қарз ё бо подош пул ҷудо кунанд. (Қонун №126 аз 4.11.95с.)